Buiten het bereik van … dieren houden

De uitdrukking ‘Buiten het bereik van kinderen houden’ is als waarschuwing op de verpakking en bijsluiter van geneesmiddelen bekend bij het grote publiek, maar kinderen zijn niet de enige mogelijke slachtoffers van intoxicaties met geneesmiddelen.

Een belangrijke bron van intoxicaties bij gezelschapsdieren is de opname van geneesmiddelen voor humaan gebruik (Berny et al., 2010; Murad et al., 2019; McLean and Hansen, 2012; Means and Wismer, 2018). Dieren die toegang hebben tot deze middelen kunnen deze per ongeluk opnemen, wat vooral voorkomt bij honden. Deze geneesmiddelen kunnen echter ook door de eigenaar, al dan niet per ongeluk, aan zijn of haar huisdier worden toegediend. Dit kan bijvoorbeeld wanneer het humaan geneesmiddel verward wordt met een diergeneesmiddel (Moens et al., 2019; Cortinovis et al., 2015; Lamond Veterinary Clinic).

Belangrijkste geneesmiddelen voor humaan gebruik die de oorzaak zijn van intoxicaties bij gezelschapsdieren

Intoxicaties met geneesmiddelen voor humaan gebruik worden nagenoeg enkel gemeld voor gezelschapsdieren (Berny et al., 2010; Means and Wismer, 2018). NSAID’s (zoals ibuprofen) en paracetamol zijn de belangrijkste geneesmiddelen voor humaan gebruik die intoxicaties bij gezelschapsdieren veroorzaken (Berny et al., 2010; Means and Wismer, 2018). Deze stoffen worden zeer vaak gebruikt als analgeticum bij de mens maar kunnen bij dieren tot ernstige intoxicaties leiden. Katten zijn door hun gebrekkige glucuronidatiecapaciteit bijzonder gevoelig voor deze actieve substantie (McLean en Hansen, 2012).

Intoxicaties worden ook gemeld met antidepressiva, ACE-inhibitoren, bètablokkers, benzodiazepines, slaapmiddelen(*) en H1-antihistaminica (Berny et al., 2010; Means and Wismer, 2018; Murad et al., 2019; Pet Poison Helpline; Lamond Veterinary Clinic). De verdeling van de gemelde gevallen over de verschillende geneesmiddelengroepen weerspiegelt in grote lijnen de mate waarin deze geneesmiddelen bij de mens worden gebruikt (Means and Wismer, 2018). Zo vertaalt een hoger gebruik van voedingssupplementen op basis van vitamine D, zich ook vaker in intoxicaties met deze stof bij gezelschapsdieren (Cortinovis et al., 2015; McLean en Hansen; 2012, Means and Wismer, 2018).
Opvallend is dat volgens Amerikaanse publicaties (McClean and Hansen, 2012; Means and Wismer, 2018) de meeste meldingen gaan over intoxicaties veroorzaakt door geneesmiddelen voor humaan gebruik terwijl volgens een Europees overzichtsartikel intoxicaties met geneesmiddelen voor humaan gebruik eerder sporadisch in de meldingen voorkomen (Berny et al., 2010).

In Tabel 1 worden de belangrijkste geneesmiddelen voor humaan gebruik die vermeld worden bij intoxicaties bij dieren opgesomd samen met de intoxicatieverschijnselen die hierbij worden waargenomen.

Tabel 1 : Overzicht van de belangrijkste geneesmiddelen voor humaan gebruik en de intoxicatieverschijnselen bij dieren na blootstelling aan deze geneesmiddelen (Murad et al., 2019; Cortinovis et al., 2015; Lamond Veterinary Clinic, Pet Poison Helpline).

En in België?

Het Belgische Antigifcentrum noteert jaarlijks een aantal oproepen over intoxicaties bij dieren te wijten aan een blootstelling aan een geneesmiddel voor humaan gebruik. Een overzicht van de aard en het aantal oproepen is samengevat in het rapport “Farmacovigilantie Dieren – Analytisch rapport 2019” van het Antigifcentrum. Voor de onderstaande informatie wordt gerefereerd naar dit farmacovigilantierapport (Moens et al., 2019).

Het Antigifcentrum vermeldt in zijn farmacovigilantierapport 225 oproepen voor intoxicaties met humane geneesmiddelen bij honden en 47 bij katten. Hierbij ging het vooral om geneesmiddelen met een werking op het zenuwstelsel, het bewegingsapparaat of het gastro-intestinale stelsel. In het merendeel van de gevallen werden zenuwsymptomen (zoals apathie, slaperigheid, ataxie), gastro-intestinale (zoals braken en diarree) of algemene symptomen (zoals algemeen ziek zijn, hypotonie, tranende ogen, gedragswijzigingen, hypothermie, koorts, enz.) vastgesteld (zie ook Tabel 2).

De overgrote meerderheid van de intoxicaties bij de hond (92,9%) ontstond per ongeluk, waarbij het geneesmiddel in 96,8% van de gevallen oraal werd ingenomen. Bij de kat waren 91,5% van de intoxicaties een ongeluk en gebeurden ze allemaal (100%) na orale opname van het geneesmiddel.

In 53% van al deze gevallen werd de oproep naar het centrum gedaan door de dierenarts.
Oproepen voor andere diersoorten die symptomen vertoonden na blootstelling aan een humaan geneesmiddel kwamen slechts sporadisch voor en betroffen één vogel, één hamster, één kip en één konijn waarbij respectievelijk een middel voor het bewegingsapparaat, voor het spijsverteringsstelsel en tweemaal een dermatologisch middel betrokken waren.

Tabel 2 geeft een overzicht van de aard van de meldingen voor honden en katten die het Antigifcentrum in België in 2019 ontving en de belangrijkste symptomen die hierbij werden gemeld.

Tabel 2: Geneesmiddelen voor humaan gebruik die vermeld werden bij de intoxicatie van honden en katten bij het Antigifcentrum in 2019 en de belangrijkste klinische symptomen die hierbij werden gemeld. ZS: zenuwstelsel, BS: bewegingsstelsel, GIS: gastro-intestinaal stelsel, Neuro: neurologische symptomen, GI: gastro-intestinale symptomen, Algemene: algemene symptomen.

Als bijlage worden tabellen 3 en 4 gegeven met nog meer informatie over de geneesmiddelen voor humaan gebruik die betrokken zijn bij intoxicaties bij gezelschapsdieren.

De meerderheid van de intoxicaties met geneesmiddelen voor humaan gebruik gebeurden na een accidentele opname. Het is daarom belangrijk dat de dierenarts en apotheker de eigenaar van het dier aan het volgende herinnert:

• Houd geneesmiddelen steeds buiten het bereik van dieren
• Bewaar geneesmiddelen steeds in een verpakking die niet door dieren kan worden beschadigd door bijvoorbeeld kauwen
• Houd geneesmiddelen voor dieren duidelijk gescheiden van geneesmiddelen voor humaan gebruik om verwarring tussen beide te vermijden
• Dien nooit op eigen initiatief geneesmiddelen voor humaan gebruik toe aan uw dier (Cortinovis et al, 2015; Pet Poison Helpline)

Meer informatie over geneesmiddelen voor humaan gebruik is terug te vinden op de website van het BCFI: www.bcfi.be.

Bijlage

Tabel 3: Aard van de geneesmiddelen voor humaan gebruik (ATC-code en groep) waaraan honden en katten werden blootgesteld en die in 2019 bij het Antigifcentrum werden gemeld (Moens et al., 2019).

Tabel 4: Klinische tekens die bij honden en katten die blootgesteld werden aan humane geneesmiddelen bij intoxicatie die in 2019 gemeld werden bij het Antigifcentrum.

Voetnoot

(*) Het begrip ‘slaapmiddelen’ werd in de publicaties niet nader gespecificeerd.

Bibliografie

• Berny P., Caloni F., Croubels S., Sachana M., Vandenbroucke V., Davanzo F., Guitart R., 2010. Animal poisoning in Europe. Part 2: Companion animals. The Veterinary Journal. 183(3):255-9.

• Cortinovis C., Pizzo F., Caloni F., 2015. Poisoning of dogs and cats by drugs intended for human use. The Veterinary Journal. 203:52–58.

• Lamond Veterinary Clinic: 9 human medicines that can be fatal to pets.

• McLean M.K., Hansen S.R., 2012. An Overview of Trends in Animal Poisoning Cases in the United States: 2002–2010. Vet Clin Small Anim. 42:219–228.

• Means C., Wismer T., 2018. An Overview of Trends in Animal Poisoning Cases in the United States: 2011 to 2017. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 48(6):899-907.

• Moens J., Vandijck D., Descamps A-M. Jaarlijks rapport farmacovigilantie dieren 2019. Antigifcentrum 2020/006.

• Murad B., Yankova S., Nikolov S., 2019. Humane Medications Poisonous to Pets. Conference paper, April 2019.

• Pet Poison Helpline: Top 10 Human Medications Poisonous to Pets