De wet op de geneesmiddelen van 25 maart 1964 geeft de volgende definitie van een diergeneesmiddel: elke enkelvoudige of samengestelde substantie, aangediend als hebbende therapeutische of profylactische eigenschappen met betrekking tot ziekten bij dieren; of elke enkelvoudige of samengestelde substantie, die bij dieren kan worden gebruikt of aan dieren kan worden toegediend hetzij om fysiologische functies te herstellen, te verbeteren of te wijzigen, door een farmacologisch, immunologisch of metabolisch effect te bewerkstelligen, hetzij om een medische diagnose te stellen.
Om een vergunning voor het in de handel brengen (VHB) te bekomen dient de aanvrager een dossier in te dienen bij de bevoegde overheid (nationaal = FAGG of Europees = EMA). De wetenschappelijke studies die de aanvraag vergezellen, moeten de kwaliteit, de veiligheid en de werkzaamheid van het geneesmiddel aantonen. De onderbouwende elementen worden door een wetenschappelijke comité beoordeeld en zijn beoordelingsrapport leidt bij gunstig advies tot een vergunning voor het in de handel te brengen (VHB), afgeleverd door de nationale overheid van een Europese lidstaat of door de Europese Commissie. De samenvatting van de kenmerken van het product (SKP), de publieksbijsluiter en de verpakkingstekst worden aangehecht aan de vergunning. De lidstaten en het EMA zijn verplicht een publiek evaluatierapport (public assessment report) vrij te geven. In een recent artikel stelt Logie (2010) de informatie uit deze documenten voor als een piramide (Fig. 1) die onderverdeeld wordt in verschillende informatieniveaus.
Vertrouwelijke informatie
Het registratiedossier vormt de basis van deze piramide (eerste niveau). Gegevens uit kwaliteits-, veiligheids- en werkzaamheidsstudies worden samen met statistische analyses en conclusies van experten in dit volumineus dossier samengebracht. Deze gegevens blijven de eigendom van de firma en moeten confidentieel behandeld worden.
Het dossier wordt volgens het principe van ‘peer review’ onderzocht door een wetenschappelijk comité dat naargelang de registratieprocedure aangesteld wordt door de Europese 1 of nationale overheid 2. De bevindingen van dit comité worden samengevat in het beoordelingsrapport of assessment report dat het tweede niveau vormt van de piramide. Volgens de huidige Europese procedure moeten bepaalde producten verplicht door het CVMP beoordeeld worden. Een gunstig advies leidt tot een VHB die automatisch in alle lidstaten van de EU geldig is tenzij er gefundeerde redenen zijn om het gebruik ervan in een lidstaat te verbieden. Andere procedures laten toe om een geneesmiddel te vergunnen in een aantal lidstaten. De firma kiest een lidstaat die belast is met het samenstellen van het evaluatiedossier dat vervolgens verzonden wordt naar de andere lidstaten die door de firma uitgekozen werden. De nationale overheden van deze lidstaten zullen samen beslissen of een VHB kan worden afgeleverd. Het beoordelingsrapport wordt volgens Europese richtlijnen opgesteld (Europese richtlijn 2009/9 die als bijlage geldt van de Richtlijn 2001/82) en bestaat uit een uitgebreide samenvatting van het aanvraagdossier en de beoordeling van de wetenschappelijke waarde van de gegevens. In een algemene analyse worden de baten afgewogen ten opzichte van de risico’s. In deze fase worden de farmaceutische, de farmacologische, de toxicologische en de therapeutische eigenschappen van het geneesmiddel vastgesteld. Het assessment report blijft confidentieel.
Niet-vertrouwelijke informatie
Het CVMP of de nationale wetenschappelijke comités stellen een public assessment report of publiek beoordelingsrapport samen voor het publiek en publiceren eveneens een samenvatting van de kenmerken van het product (SKP). Het publiek beoordelingsrapport vormt het derde niveau van de piramide en is beschikbaar via de website van het EMA voor alle diergeneesmiddelen die sinds 2005 volgens de centrale Europese procedure werden vergund 3. Voor andere geneesmiddelen zouden deze documenten door de nationale overheid ter beschikking gesteld moeten worden. Het publiek beoordelingsrapport bevat geen confidentiële informatie over bv. fabricageproces, labstudies of klinische studies (studieprotocollen, cijfermateriaal,…). Het rapport bevat farmaceutische, farmacologische, therapeutische en toxicologische gegevens, de conclusie van het comité en de risico-batenanalyse die leidden tot een VHB. Het public assessment report kan nuttig zijn voor de dierenarts die de grenzen van de werkzaamheid of de risico’s van het geneesmiddel beter wenst te begrijpen bij het instellen van een therapie, bv. bij het toepassen van het cascadesysteem.
De samenvatting van de kenmerken van het product (SKP) vormen een vierde niveau van de piramide. In deze samenvatting worden ondermeer de samenstelling van het geneesmiddel, de doeldieren, de indicaties, de voorzorgen bij het gebruik, de posologie, de bijwerkingen en de wachttijden opgesomd. Farmacodynamische en farmacokinetische eigenschappen worden eveneens gegeven. Dit niveau met de SKP biedt de essentiële informatie die nodig is om een goed gebruik van het geneesmiddel te garanderen.
Bijsluiters voor het publiek en de tekst die op de verpakking wordt gedrukt, bevinden zich als informatieniveau in de top van de piramide. Deze bijsluiter die in de verpakking van het geneesmiddel wordt gevoegd geeft een samenvatting van de SKP (met uitzondering van de farmacologische gegevens) en is onmiddellijk beschikbaar bij het gebruik van het geneesmiddel.
Na 5 jaar wordt de vergunning herzien en kan ze hernieuwd worden, rekening houdende met gegevens uit de farmacovigilantie van het geneesmidddel en eventuele wijzigingen in de verschillende documenten. Nadien wordt het dossier niet meer systematisch herzien maar kunnen enkel gegevens uit de farmacovigilantie een wijziging van de SKP of zelfs het schrappen van het geneesmiddel tot gevolg hebben.
Besluit
Deze piramide die bestaat uit de officiële documenten van een geneesmiddel maakt duidelijk dat de toegang tot de verschillende documenten omgekeerd evenredig is met de uitgebreidheid van deze informatie. Het afschermen van confidentiële informatie kan eventueel beschouwd worden als een hindernis voor de dierenarts die therapeutische beslissingen wil laten afhangen van een onderbouwde redenering die gestoeld is op de principes van Evidence Based Medicine (EBM). Voor geneesmiddelen met een specifieke indicatie bij de vergunde doeldieren ligt de risico-analyse bij de overheid die het dossier volgens het principe van de peer review beoordeeld heeft en bij de fabrikant en de vergunninghouder die verantwoordelijk zijn voor de juistheid van de ingediende bescheiden en gegevens. In een volgend artikel voor de Folia Veterinaria zal getracht worden om de overeenkomsten of de verschillen tussen de VHB en EBM toe te lichten.
- Folia Veterinaria 2008, nr. 3. Evidence Based Medicine - De basisbegrippen voor de practicus – Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie, vzw
- Cockroft and Holmes. Handbook of evidence based veterinary medicine. Blackwell Publishing Ltd, Oxford, UK. 2003
- Logie P.T. Finding out about veterinary medicines authorised in the UK. Veterinary Record, 18, 955- 956, 2010.
- Vandeweerd J.M.. Guide pratique de médecine factuelle vétérinaire. Editions du point vétérinaire, Reuil-Malmaison, France. 2009.
Afkortingen
- CVMP: Committee for Veterinary Medicinal Products of the European Medicines Agency
- EBM: Evidence Based Medicine
- FAGG: Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten
- EMA: European Medicines Agency of Europees Bureau voor Geneesmiddelenbeoordeling
- SKP: Samenvatting van de Kenmerken van het Product
Wettelijke basis
- Wet op de geneesmiddelen van 25 maart 1964 gewijzigd bij de wet van 1 mei 2006 en het koninklijk besluit van 14 december 2006 betreffende geneesmiddelen
- Richtlijn 2004/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 tot wijziging van Richtlijn 2001/82/EG tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik
Voetnoten
- Committee for Veterinary Medicinal Products (CVMP) of the European Medicines Agency (EMA)
- Commissie voor geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik van het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG)
- www.ema.europa.eu => animal health professionals => searching for medicines by species => european public assessment reports => select the name of a medicinal product => open the PDF document (EPAR summary for the public).